د.دلشاد گەڵاڵی

لە جیهانی پەروەردەدا، هەڵە دەکات ئەو کەسەی کە بڕوای وایە گۆچان ئامرازێکی چاکسازییە، یان قاڕەقاڕ ڕەفتار ڕێک دەخات، یان ئازار ئەخلاق فێر دەکات. پەروەردە جەنگێک نییە کە ویستی منداڵ تێیدا بشکێنرێت، یان یاریگایەک بێت بۆ شەڕی گەورە و بچووک. پەروەردە گفتوگۆیەکە لە نێوان مێشکێکی پێگەیشتوو و دڵێکی پاکدا، و بەرپرسیاریەتییەکە کە لە سەر گەورەکانە مرۆڤێکی هاوسەنگ دروست بکەن، نەک بوونەوەرێکی بێهێز کە لە دوای دیواری ترسدا خۆی بشارێتەوە. 

لێدان نابێت  بۆ منداڵ لەبەرئەوەی  ڕەفتارەکەی هەڵە بووە، و نیشانی ڕێگای ڕاستیشی نادات، تەنیا دەیترسێنێت لە سزاکە، و لە جێگەی تێگەیشتن ترس دادەنێت. منداڵەکە نازانێت کێشەی ڕەفتارەکەی چییە، تەنیا فێر دەبێت کە لە سزاکە دوور بکەوێت، تەنانەت ئەگەر بە درۆ یان خۆلادانیش بێت. بەم شێوەیە، منداڵەکە ڕێگای ناڕێک بەکاردەهێنێت، نەک لەبەر فێلبازبوون، بەڵکو لەبەر ڕاکردن لە ئازار و ترس لە کاردانەوەی توند. منداڵێک کە لێ ی دەدرێت، ڕەفتاری ڕاست فێر نابێت، بەڵکو فێری خۆشاردنەوە دەبێت. 

هەروەها لێدان پەرداخی متمانە لە نێوان منداڵ و دایک و باوکیدا دادەوەشێنێت، و هەست بەوە دەکات کە خۆشەویست نییە بۆ ئەوەی کە هەیە، بەڵکو بۆ ئەوەی کە گوێڕایەڵ دەکات. بۆیە هەست بە ناتەواویی دەکات، و وێنەی خۆی لێ تێکدەچێت، خۆی لە خەڵکانی تر کەمتر دەبینێت، و لە دۆخی دڵەڕاوکێدا دەژی لە ترسی هەڵەکردن، و ناتوانێت بڕیار بدات، دەترسێت لە شکست، و لە هەڵبژاردندا سەرگەردان دەبێت. 

بە تێپەڕبوونی کات، کاریگەری توندوتیژی لەسەر جەستە بە دوو شێوەی پێچەوانە دەر دەکەوێت: یان منداڵێکی توندڕەو و یاخی، کە بەرامبەر هەر دەسەڵاتێک ڕێگری دەکات و یاخیبوون وەک ڕێگایەک بۆ پاراستنی خۆی بەکاردەهێنێت، یان منداڵێکی کۆڵدەر و سەربەجێ، کە بێ گفتوگۆ فەرمان جێبەجێ دەکات، دەترسێت لە ناڕەزایی، و ئارەزووی خۆی قوربانی ئارەزووی ئەوانی تر دەکات. لە هەردوو حاڵەتدا، کەسایەتییەکی ناهاوسەنگ دروست دەبێت، یان توندوتیژ و یاخی یان شکێنراو و کۆڵدەر، هەرچەندە یاخیبوون لە کۆڵدان باشترە. 

بۆیە، پەروەردەکردن بە بەرزکردنەوەی دەست نییە، بەڵکو بە گرتنەوەی دڵە. منداڵان پێویستیان بە ئازار نییە بۆ فێربوون، بەڵکو پێویستیان بە خۆشەویستییە بۆ گەورەبوون، و پێویستیان بە تێگەیشتنە بۆ گۆڕان. پەروەردە بە مێشک دەکرێت، نەک بە توڕەیی، بە میهرەبانی، نەک بە توندی، بە نمونەی ڕەفتاری باش، نەک بە هێز. پەروەردە بەرپرسیاریەتییەکی گەورەیە، یان پەروەردەکار نەوەیەکی تەندروست بە کۆمەڵگا دەبەخشێت، یان نەوەیەکی ناتەندروست بۆ جێدەهێڵێت.

*ئەندامی مەکتەبی تەنفیزی یەکێتی زانایانی ئایینی ئیسلامی کوردستان.