ئەم وتەیە لە بنەماکانی ئایینی پیرۆزی ئیسلامەوە سەرچاوە دەگرێت، چونکە ئیسلام گرنگییەکی زۆری بە تەندروستی جەستەیی و دەروونی داوە و بە یەکێک لە گەورەترین نیعمەتەکانی خوای گەورەی دەزانێت کە بەسەر بەندەکانی داویەتی. تەندروستی تەنها نەبوونی نەخۆشی نییە، بەڵکوو بریتییە لە تەواوی باشبوونی جەستەیی، دەروونی و کۆمەڵایەتی مرۆڤ، کە هەموویان پێویستن بۆ ئەوەی موسڵمان بتوانێت بە باشترین شێوە فەریزەکانی بەجێبگەیەنێت و خزمەتی کۆمەڵگا بکات.

گرنگی تەندروستی لە قورئان و سوننەتدا

ئیسلام هاندەرێکی سەرەکییە بۆ پاراستنی تەندروستی و خۆپارێزی لە نەخۆشی، چونکە مرۆڤی بەهێز و تەندروست توانای زیاتری هەیە بۆ ئەنجامدانی چاکە و عیبادەت.

۱. تەندروستی وەک گەورەترین نیعمەت

پێغەمبەری خوا (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) گرنگی تەندروستی بە تاجێک لەسەر سەری ساغەکان دەچوێنێت و ئامۆژگاری موسڵمانان دەکات بۆ نرخاندنی:

فەرموودەی پێغەمبەر (ﷺ):

(نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ: الصِّحَّةُ وَالْفَرَاغُ)

واتە: دوو نیعمەت هەن کە زۆرێک لە خەڵکی نرخی نازانن و لێیان بێ ئاگان (خۆیان تێدا دەدۆڕێنن): تەندروستی و کاتی بەتاڵ. (ڕیوایەتی بوخاری)

وە لە فەرموودەیەکی تردا داواکاریی تەندروستی لە دوای باوەڕ (ئیمان) دادەنێت:

فەرموودەی پێغەمبەر (ﷺ):

(سَلُوا اللهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ، فَإِنَّ أَحَدًا لَمْ يُعْطَ بَعْدَ الْيَقِينِ خَيْرًا مِنَ الْعَافِيَةِ)

واتە: داوای لێخۆشبوون و تەندروستی (عافییەت) لە خوا بکەن، چونکە بە دڵنیاییەوە هیچ کەسێک لە دوای باوەڕ (یەکین) شتێکی چاکتری پێنەدراوە لە عافییەت. (ڕیوایەتی ترمیزی).

۲. خۆراک و خۆپارێزی تەندروست

قورئان و سوننەت هانمان دەدەن بۆ خواردنی شتی پاک و دوورکەوتنەوە لە زیادەڕۆیی، کە بنەمای پاراستنی لەشساغییە:

ئایەتی قورئان:

(يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا...)

واتە: ئەی خەڵکینە! لەو شتانە بخۆن کە لە زەویدان، حەڵاڵ و پاک و چاک بن... (سورەتی البقرة: ۱٦۸)

وە سەبارەت بە ڕێکخستنی خواردن و دوورکەوتنەوە لە زیادەڕۆیی:

ئایەتی قورئان:

(وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ)

واتە: بخۆن و بخۆنەوە و زیادەڕۆیی مەکەن، چونکە خوای گەورە زیادەڕۆیی کەرانی خۆش ناوێت. (سورەتی الأعراف: ۳۱)

پێغەمبەریش (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) زۆر بە جوانی ڕێنماییمان دەکات بۆ هاوسەنگیی خواردن:

فەرموودەی پێغەمبەر (ﷺ):

(مَا مَلأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرًّا مِنْ بَطْنٍ، بِحَسْبِ ابْنِ آدَمَ أَكَلَاتٌ يُقِمْنَ صُلْبَهُ، فَإِنْ كَانَ لاَ مَحَالَةَ فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ، وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ)

واتە: مرۆڤ هیچ دەفرێکی پڕ نەکردووە کە لە گەدەی خراپتر بێت، بەس چەند پاروویەک بۆ کوڕی ئادەم بەسە کە پشتی ڕاست بکەنەوە (بەشی پێویستە)، ئەگەر ناچار بوو (زیاتر بخوات) با سێیەکی بۆ خواردنەکەی بێت، سێیەکی بۆ خواردنەوەکەی بێت، و سێیەکی بۆ هەناسەدانی بێت. (ڕیوایەتی ترمیزی)

۳. پاکوخاوێنی و خۆپارێزی

پاکوخاوێنی لە ئیسلامدا بەشێکی دانەبڕاوە لە باوەڕ و خۆپارێزییە لە نەخۆشی:

فەرموودەی پێغەمبەر (ﷺ):

(الطُّهُورُ شَطْرُ الْإِيمَانِ)

واتە: پاکوخاوێنی نیوەی ئیمانە (باوەڕە). (ڕیوایەتی موسلیم)

هەروەها گرنگی خۆپارێزی لە کاتی بڵاوبوونەوەی پەتادا:

فەرموودەی پێغەمبەر (ﷺ):

(إِذَا سَمِعْتُمْ بِالطَّاعُونِ بِأَرْضٍ فَلاَ تَقْدَمُوا عَلَيْهِ، وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ)

واتە: ئەگەر بیستتان پەتا (الطاعون) لە شوێنێکە، ئەوا مەچنە ناوی، و ئەگەریش لە شوێنێک بڵاو بووەوە و ئێوەش لەوێ بوون، ئەوا بۆ ڕاکردن لێی مەڕۆنە دەرەوە. (ڕیوایەتی بوخاری و موسلیم)

٤. هێز و بەهێزی

تەندروستی جەستەیی پەیوەستە بە بەهێزییەوە، کە ئیسلام هانی لەشساغی و چوست و چالاکی دەدات:

فەرموودەی پێغەمبەر (ﷺ):

(الْمُؤْمِنُ الْقَوِيُّ خَيْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِيفِ)

واتە: باوەڕداری بەهێز چاکترە و خۆشەویستترە لای خوا لە باوەڕداری لاواز. (ڕیوایەتی موسلیم)

(ئەم بەهێزییە هەموو لایەنەکانی ژیانی باوەڕدار دەگرێتەوە، بەڵام تەندروستی جەستەیی بنەمایەکی گرنگە).

پوختە و پەند

تەندروستی تەنها نیعمەتێک نییە، بەڵکوو سەرمایە و ئەرکێکە لەسەر شانی موسڵمان. پاراستنی تەندروستی جەستە (بە خۆراکی حەڵاڵ و تەندروست، وەرزش، پاکوخاوێنی) و تەندروستی دەروون (بە زیاتر نزیکبوونەوە لە خوا، دڵنیایی، و دوورکەوتنەوە لە خەم و دڵەڕاوکێ) بەشێکن لە تەواوکردنی باوەڕ و سوپاسگوزاری خوا.

تەندروستی کلیدی ژیانێکی تەواو و عیبادەتێکی ڕێکوپێکە. بەبێ تەندروستی، مرۆڤ ناتوانێت بە باشی ئەرکەکانی بەجێبگەیەنێت، بۆیە شایەنی ئەوەیە بە گەورەترین سەرمایەی دابنێین و بە هەموو شێوەیەک بیپارێزین .