لە سایەی بەشداریی ژنانی کورد لە ڕۆژئاوای کوردستان لە چوارچێوەی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) بۆ بەرگریکردن لە گەلی کورد و خاکی ڕۆژئاوای کوردستان لەو مەترسییانەی دەوری نیشتمانیان داوە و ئەو هەڕەشە ئەمنییانەی کە لەلایەن چەکدارانی تیرۆریستی داعشەوە (چ وەک دەوڵەتی ئیسلامی یان ئەوانەی چوونەتە ناو ڕیزەکانی سوپای سووریا) ڕووبەڕووی کۆمەڵگەی کوردی دەبنەوە، پرسیارێکی گرنگ بەتایبەت لای هەندێک لە پیاوانی ئایینی سەری هەڵداوە سەبارەت بە دروستی بەشداریی كردنى ژن لە بەرگریکردن لە نیشتمان لەپاڵ پیاواندا.

لێرەدا هەوڵ دەدەم وەڵامی ئەم پرسیارە بدەمەوە بە پشت بەستن بە قورئان، سوننەت، لۆژیک و واقیع:

یەکەم: قورئانی پیرۆز

قورئانی پیرۆز لە چەندین ئایەتدا جەختی لەسەر پرەنسیپی شەرعییەتی بەرگریکردن لە نیشتمان، کەسوکار و پیرۆزییەکان کردووەتەوە، بێ ئەوەی لە بنەڕەتی ئەرکەکەدا جیاوازی لە نێوان ژن و پیاودا بکات، لەوانە:

1- خوای گەورە ده‌فه‌رمويت: {وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ...} [الأنفال: ٦٠]. ئەمە گوتارێکە بۆ تەواوی ئوممەت، بە پیاو و ژنەوە؛ کاتێک هەر مەترسییەک بۆ سه‌ر وڵات دێت، پێویستە لەسەر هەمووان به‌رگری لێ بکەن.

2- خوای گەورە ده‌فه‌رمويت: {انفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا...} [التوبة: ٤١]. هەندێک لە موفەسیرەکان "سووک و گران"یان بە وه‌ لێکداوەتەوە کە ئه‌م بلنگه‌وازه‌ هەموو چینەکانی کۆمەڵگە دەگرێتەوە؛ کاتێک مەترسی ڕوو لە نیشتمان دەکات، ئەرکی هەر تاکێکە بەپێی توانای خۆی بەشداری لە بەرگریدا بکات.

3- پرەنسیپی تەبایی کۆمەڵایەتی و بەرگریکردن لە مەزڵوومان و سته‌م لێكراوان کە هەموو تاكه‌كانى نێو كؤمه‌لگا دەگرێتەوە، گەورە ده‌فه‌رمويت: {وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ} [النساء: ٧٥].

دووەم: به‌رگری كردنی ژنان لە سه‌رده‌می پێغەمبەردا (د.خ)

ژنان لە سەردەمی پێغەمبەردا (د.خ) بەشداریی شەڕەکانیان دەکرد لە ڕێگەی ڕۆڵی پشتیوانی پزیشکی، فریاگوزاری و دابینکردنی پێداویستییەکان، وەک لە غەزای ئوحود و خەندەقدا و هەندێک جار ڕاستەوخۆش بەشدارییان لە جەنگدا كردوه‌:

1- لە ڕۆژی ئوحوددا، خاتوو عائیشەی کچی ئەبوبەکر، ئوم سلیم (هاوسەرانی پێغەمبەر)، ئوم سەلیت و حمنەی کچی جەحش، ئاویان دەدا بە تینووەکان و برینەکانیان چارەسەر دەکرد.

2- ئوم عەتییە دەڵێت: «حەوت غەزا لەگەڵ پێغەمبەردا (د.خ) بەشداریم کردوه‌، لە شوێنی مانەوەیاندا دەمامەوە، خواردنم بۆ ئامادە دەکردن و چارەسەری بریندارەکانم دەکرد» (رواه مسلم).

3- لە غەزای ئوحوددا، ئوم عومارە (نوسەیبەی کچی کەعب) یەکێک بوو لە دیارترین ئەو تێکۆشەرانەی لە تەنیشت پێغەمبەر (د.خ) وەستا و خوێنی خۆی فیدا کرد بۆ بەرگری لە ئایینی خودا. بەوپەڕی ئازایەتییەوە بە شمشێر و ڕم بەرگری لە پێغەمبەر (د.خ) دەکرد. پێغەمبەر (د.خ) دەربارەی قارەمانێتی ئەو فەرموویەتی: «بەرەو ڕاست و چەپ ئاوڕم نەدەدایەوە ئیلا دەمبینی ئەو لە پێش مندا دەجەنگا». ئەمە گەواهییەکە بۆ ئازایەتی و پێداگری ئەو لەسەر پاراستنی پێغەمبەر (د.خ) لە سەختترین ساتەکانی شه‌ركردندا.

4- لەگەڵ ئەوەشدا، ژن فەرمانی پێکراوە کە پابەندی داپۆشراوی بێت و دوور بکەوێتەوە لە هەر شتێک کە ببێتە هۆی فیتنە.

بوارەکانی بەشداریی ژن: بەرگریکردن لە نیشتمان تەنها لە هەڵگرتنی چەک لە هێڵەکانی پێشەوەدا کورت نابێتەوە، بەڵکو ڕۆڵی هەستیاری تر دەگرێتەوە کە سەرکەوتن بەبێ ئەوان تەواو نابێت، وەک: پەرستاری و فریاگوزاری، پشتیوانی لۆجیستی (دابینکردنی خۆراک و ئاو)، و جەنگی دەروونی و ڕاگەیاندن بۆ بەرزکردنەوەی ورەی شەڕکەران.

سێیەم: ڕای زانایان

زانایان، بەتایبەت ئەوانەی له‌ گه‌ل جەنگەکان ژیاون، یان تێیدا بەشدار بوون، نەیان گوتووە بەشداری ژن لەپاڵ پیاودا لە کاتی مەترسیدا دروست نییە:

• ئیمامی کاسانی حەنەفی دەڵێت: «ئەگەر دوژمن هێرشی کردە سەر وڵات، ئەوا جیهاد دەبێتە فەرزی عەین لەسەر هەر هه‌مو تاکێکی موسڵمان کە توانای هەبێت، بەپێی فەرموودەی خوای گەورە: (انفروا خفافاً وثقالاً)».

• لە کتێبی "الشرح الصغير"ی مالیکییەکاندا هاتووە: «ئەگەر دوژمن هێرشی کردە سەر وڵاتی موسڵمانان، جیهاد لەسەر هەموو کەسێکی بەتوانا واجب دەبێت، چ پیاو بێت یان ژن».

چوارەم: لۆژیک و حیکمەت لە بەشداری ژنان له‌ جه‌نگدا

1.پرەنسیپی تەواکاریی کۆمەڵایەتی: پاراستنی نیشتمان بەرپرسیارێتییەکی هاوبەشە. ئەو مەترسییانەی هەڕەشەی لێ دەکەن (وەک پاشماوەکانی داعش) هەمووان دەکەنە ئامانج، بۆیە پێویستە هەموو وزە مرۆییەکان (پیاو، ژن، گەورە و بچووک) یەکبگرن بۆ پاراستنی خاك و ولات.

2.سروشتی تەحەددییە هاوچەرخەکان: جەنگە نوێیەکان تەنها ڕووبەڕوو بوونەوەی ڕاستەوخۆ نین، بەڵکو بوارگەلێکی وای تێدایە کە پێویستی بە کارامەیی جۆراوجۆر هەیە و ژن و پیاو وەک یەکن تێیدا، تەنانەت ژنان لە هەندێک بواردا لێهاتووترن له‌ پیاوان، وەک:

ـ کاری پزیشکی و مرۆیی.

ـ پشتیوانی لۆجیستی و کارگێڕی.

ـ ئۆپەراسیۆنە هەواڵگری و شیکارییەکان.

ـ پشتیوانی دەروونی و کۆمەڵایەتی.

ـ ڕاگەیاندن و بڵاوکردنەوەی ڕاپۆرتەکان.

ڕێکارە شەرعییەکان بۆ بەشداریی ژن:

1. پێویستی و ناچاری: ئاستی بەشداری دەگۆڕێت بەپێی جۆری هەڕەشەکە.

2. ڕەچاوکردنی جیاوازییە سروشتییەکان: دابەشکردنی ئەرکەکان بەپێی توانای جەستەیی.

3.پاراستنی کەرامەتی مرۆیی: لە چوارچێوەی ئەخلاقی ئیسلامی و پەیماننامە نێودەوڵەتییەکاندا.

لە کۆتاییدا

بەرگریکردن لە نیشتمان ئەرکێکی شەرعی و مرۆییە و ژن و پیاو تێیدا هاوبەشن. ئەزموونە هاوچەرخەکان، لەوانە بەشداریی ژنان لە ڕۆژئاوای کوردستان دژی هەڕەشە تیرۆریستییەکان، کاریگەری و گرنگی ئەم بەشدارییە دەسەلمێنن لە پاراستنی کۆمەڵگەدا. گرنگ ئەوەیە ئەم بەشدارییە لە چوارچێوەیەکی ڕێکخراودا بێت کە کەرامەتی ژن بپارێزێت و وزەکانی بە شێوەیەکی گونجاو بەکاربهێنێت.

ئەو مەترسییانەی ئەمڕۆ ڕووبەڕووی نەتەوەی کوردمان دەبنەوە، پێویستی بە یەکخستنی هەوڵەکان هەیە بۆ بنیاتنانی نیشتمانێکی بەهێز کە توانای پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری خۆی هەبێت.