یه‌کێتی زانایانی ئاینی ئیسلامی کوردستان
كوردى | العربية ئێمە لە فەیسبوک په‌یوه‌ندی  |  لقه‌کان  |  ستافی کار  |  لینکی پێویست
*****    *****   بە ئامادەبوونی سەرۆکی زانایان مزگەوتی گوندی شەرەبۆتی گەورە کرایەوە    *****    *****   لقی زاخۆی یەکێتی زانایان کۆدەبێتەوەو چەند پرسێک گەنگەشە دەکات    *****    *****   لقی هەڵەبجەی یەکێتی زانایان لەگەڵ بەرێوەبەرایەتی گشتی ئەوقافی پارێزگای هەڵەبجە کۆدەبێتەوە    *****    *****   لقی ئامێدی یەکێتی زانایان سەردانی لقی 18ی پارتی دیموکراتی کوردستان دەکات و چەند پرسێک تاوتوێ دەکەن    *****    *****   لقی ئاکرێی یەکێتی زانایان کۆدەبێتەوەو لەچەند سەردانێکدا قائیمقامیەت و ئەوقاف و پۆلیسی ئاکرێ بەسەر دەکاتەوە..    *****    *****   لقی دهۆکی یەکێتی زانایان پێشوازی لە شاندێکی زانایانی کوردستانی رۆژئاوا دەکات    *****    *****   سەرۆکی یەکێتی زانایان لە ئاکرێ مامۆستا مەلا محمد ئیمام بەسەر دەکاتەوە    *****    *****   سەرۆکی یەکێتی زانایان سەردانی بۆردی باڵای وتاری هەینی لە وەزارەتی ئەوقاف و کاورباری ئاینی دەکات    *****    *****   لە زانکۆی سۆران سەرۆکی یەکێتی زانایان بەشداری پانێڵێکی تایبەت بە پرسی ژینگە دەکات    *****    *****   مامۆستا مەلا ئەحمەدی گۆبان کۆچی دوایی کرد یەکێتی زانایان پرسەنامەیەک ئاراستەی خانەوادەکەی دەکات    *****    *****   بە ئامادەبوونی سەرۆکی یەکێتی زانایان مزگەوتی حاجی ئازاد مستەفا لە شاری هەولێر کرایەوە    *****    *****   سەرۆکی یەکێتی زانایان بەشداری سیمپۆزیۆمی (پێکەوەژیان لە کوردستان، کاریگەریە ئەرێنیەکانی لە رابردوو و ئێستادا) دەکات   
محمد هەسنانی
به‌رواری دابه‌زاندن: 28/02/2023 : 21:06:23
قه‌باره‌ی فۆنت
ئیبن ئادەمی باڵەك، زانا و دانا و شاعیر و گەردوونناسی كورد

دوای چەندین سەدە تا ئێستا كتێب و دەستنووسەكانی زانایەكی كورد لە دەڤەری باڵەكایەتی پارێزراون، دەستنووسەکانیش لە بوارەکانی وەك: زمانەوانی، مێژوو، زانستی گفتوگۆ، زانستی وشە، ڕێزمان، ڕەوانبێژی بیركاری، لۆجیك، ئەستێرەناسی، شیعر و چەندانی ترن.

مەلا محەمەد كوڕی مەلا ئادەم ناسراو بە (ئیبن ئادەمی، یان ئیبنو ئادەمی باڵەك)، یەكێك بووە لە زانا ناسراوەكانی كوردستان، لە ساڵی (1747 ز) لە گوندی ڕوستی سەر بە قەزای چۆمان، لە ناوچەی باڵەكایەتی لە خێزانێكی خوێندەوار و مەلازادەدا لە دایك بووە. باوكی زانایەكی خاوەن خوێندنگە و كتێبخانە بووە. سەرەتای خوێندنی ئیبنو ئادەم لای باوكی بووە، لە كۆتاییدا لای مامۆستا عەبدوڵای بایەزید، كە قوتابی زانای گەورە سیبغەتوڵڵای حەیدەری بووە، مۆڵەتی مەلایەتی وەرگرتووە.

لە دوای تەواوكردنی خوێندن، لەلایەن میر محەمەد، میری ڕواندز، ڕێزی لێگیراوە و مزگەوت و خوێندنگەی بۆ دابینكراوە، كراوەتە مامۆستا و موفتی میرنشینەكە، بەهۆی ناوبانگی زانستی و بلیمەتییەوە ژمارەیەكی زۆر  قوتابی و فەقێ لە دەوری كۆبوونەتەوە و لەلای ئەو درێژەیان بە خوێندنداوە. دوترێت دوای ماوەیەك مانەوەی لە ڕواندز، بە هۆی ئەوەی لە ئاستی ستەم و نادادیدا بێدەنگ نەبووە، بۆیە لەگەڵ میری سۆران نێوانیان تێكچووە و ناچار بووە ڕواندز بەجێبهێڵێ و ڕووی كردووەتە گوندی وەڵزە لە باڵەكایەتیی و لەوێ‌ بەردەوام بووە لەسەر وانە وتنەوە و نووسین.

ئیبنو ئادەم، بە دەیان كتێب و نووسراوی هەبووە، دەربارەی زۆربەی زانستەكانی وەك زمانەوانی، مێژوو، زانستی گفتوگۆ، زانستی وشە، ڕێزمان، ڕەوانبێژی بیركاری، لۆجیك، ئەستێرەناسی، شیعر و چەندانی تر. بەشێك لە كتێبەكانی ئەو زانایە تا ئێستا لە پەرتوكخانەی دكتۆر عەبدوڵڵا مەلا سەعید مەلا وەیسی سەرۆكی یەكێتی زانایانی كوردستان پارێزراون، كە یەكێكە لە نەوەكانی ئەم زانایە.

ئیبن ئادەمی باڵەك، ئەم زانا بەهرەمەندە لە دوای ساڵانێك لە خزمەتی خوێندن و نووسین و لێكۆڵینەوەی جۆراوجۆر، لە ساڵی 1822ز كۆچی دوایی كردووە، لە گۆڕستانێكی دەڤەری باڵەكایەتیی لە سنووری قەزای چۆمان بەخاكسپێردراوە.

وەك ڕێزگرتنێك لە مێژووی زانست و تێكۆشانی ئەدەبیی ئەو زانا بەناوبانگە كوردە، چەندین جار دیبەیت و سیمینار و كۆنگرە لەبارەی ژیان و بەرهەمەكانی كراوە، هەروەها لە ڕۆژانی (24-25/ 8/ 2019)  كۆنگرەی زانستی ئیبنو ئادەمی باڵەكی لە زانكۆی سۆران بەڕێوەچوو، كە چەندین پسپۆڕ و زانایانی کورد و عێراق و بیانی بەشداریان تێدا كرد و ڕۆڵی ئەو زانایە بەرزنرخێندرا لە خزمەتكردن بە زانست و نەتەوە، هەروەها ڕۆڵ و پێگەی بەرچاوی لە مێژووی كوردو دەڤەرەكە بەتایبەتی.

حوسێن حوزنی موركریانی لە یەكێك لە نووسینەكانی لەسەر كەسایەتی و لێهاتوویی ئیبنو ئادەم دەڵێت، ئیبنو ئادەم ئەو زانایەیە ئەگەر لە نێو هەر نەتەوە و گەلێكی تر هەڵبكەوێ‌ شانازی زۆری پێوەدەكەن، هەروەها چەندین نووسەری بەناوبانگ ژیاننامەی ئەو كەسایەتییەیان نووسیوەتەوە، ساڵانێكیشە وەک ڕێزلێنانێک بۆ ئەم کەسایەتییە لە شاری سۆران قوتابخانەیەك بەناوی ئیبن ئادەم كراوەتەوە.